Szelki bezpieczeństwa - jak dobrać i kiedy stosować?

Szelki bezpieczeństwa, nazywane inaczej również szelkami asekuracyjnymi to sprzęt zaliczany do grupy środków ochrony osobistej. W odróżnieniu od środków ochrony zbiorowej, takich jak barierki czy siatki zabezpieczające, są przeznaczone do zabezpieczania pojedynczej osoby oraz chronienia jej przed upadkiem z wysokości. Podstawowym zadaniem szelek bezpieczeństwa jest rozłożenie sił oddziałujących na ciało człowieka w czasie spadania, a także nadanie ciału optymalnej pozycji w czasie spadania z wysokości oraz w czasie oczekiwania na nadejście pomocy. 

Szelki bezpieczeństwa spełniają swoje zadanie wyłącznie po zgodnym z przepisami połączeniu ich ze stałymi elementami konstrukcyjnymi z użyciem linek asekuracyjnych.


Rys. 1. Zastosowanie szelek bezpieczeństwa podczas prac na elewacji.

Jakie normy regulują zasady użytkowania szelek bezpieczeństwa?

Użytkowanie szelek bezpieczeństwa jest regulowane następującymi normami:

  • PN-EN 363 – środki ochrony indywidualnej chroniące przed upadkiem z wysokości. Systemy powstrzymywania spadania. Według tej normy szelki bezpieczeństwa są jedynym zabezpieczeniem chroniącym przed upadkiem z wysokości zakładanym przez pracownika bezpośrednio na siebie
  • PN-EN 361 – Środki ochrony indywidualnej chroniące przed upadkiem z wysokości – Szelki bezpieczeństwa.
  • PN-EN 358 - Indywidualny sprzęt ochronny ustalający pozycję podczas pracy i zapobiegający upadkom z wysokości - Pasy ustalające pozycję podczas pracy i ograniczające przemieszczanie oraz linki ustalające pozycję podczas prac.

W trakcie kontroli szelek bezpieczeństwa należy również uwzględnić szereg norm regulujących formę oraz funkcjonowanie poszczególnych elementów systemów zabezpieczających – łączników, punktów kotwiczenia oraz innych.

Czy szelki bezpieczeństwa muszą być odpowiednio oznakowane?

Konstrukcję szelek opisuje ściśle ogólnoeuropejska norma PN-EN 361. Wyłącznie szelki wyprodukowane zgodnie z tą normą i posiadające certyfikat bezpieczeństwa CE mogą być bezpiecznie stosowane przez pracowników w miejscach zagrażających upadkiem z wysokości. Stosowanie szelek bez oznakowania ich zgodności z normą jest niedopuszczalne i nie gwarantuje prawidłowego zabezpieczenia przed szkodami dla zdrowia i życia. 

Każdy egzemplarz szelek bezpieczeństwa jest wyposażony w kartę użytkowania, do której wpisuje się wszelkie informacje dotyczące napraw, kontroli oraz parametrów szelek.

 

Jak skonstruowane są szelki bezpieczeństwa?

Szelki bezpieczeństwa wykonane są z odcinków taśm wykonanych z poliamidu, odpowiednio ze sobą zszytych i połączonych z zastosowaniem metalowych klamer. Zależnie od modelu szelki bezpieczeństwa mają wyposażenie standardowe oraz dodatkowe, przystosowane już do specyfiki konkretnych prac.

Najprostsze modele szelek bezpieczeństwa są wyposażone jedynie w klamrę zaczepową, zwaną również klamrą grzbietową. To uniwersalny element przystosowany do połączenia z większością dostępnych na rynku elementami łącząco-amortyzującymi. 

Bardziej złożone modele szelek bezpieczeństwa zaopatrzone są dodatkowo w przednią klamrę zaczepową umieszczoną na piersiach. Ta część przystosowana jest do współpracy z elementami samozaciskowymi oraz elementami asekuracji pionowej. 

Z dodatkowych elementów wyposażenia szelek bezpieczeństwa warto wymienić pas biodrowy do stabilizowania pozycji podczas pracy w podparciu. Pas biodrowy również wyposażony jest w klamry zaczepowe. 

Pasy, z których zrobione są szelki bezpieczeństwa, najczęściej posiadają możliwość regulacji, pozwalającą dodatkowo dostosować szelki do pojedynczych prac bądź pojedynczego użytkownika. 


Rys. 2. Szelki bezpieczeństwa w wersji podstawowej.
 

Rys. 3. Szelki bezpieczeństwa z pasami udowymi
 

Jak dobrać model szelek bezpieczeństwa ?

Na rynku dostępnych jest wiele modeli szelek bezpieczeństwa. Podstawą ich funkcjonalności jest dobranie ich typu oraz rozmiaru stosowanie do sylwetki i wagi pracownika oraz rodzaju wykonywanych przez niego robót. 

Jednym z parametrów wyboru jest rozmiar szelek. Szelki bezpieczeństwa dostępne są na rynku w czterech rozmiarach – M, L, XL oraz XXL, łączonych najczęściej w dwie wersje: M – XL oraz XXL. Na stronach dystrybutorów szelek są zazwyczaj dostępne tabele rozmiarowe, które pozwalają dokładnie dobrać wielkość kupowanego egzemplarza. 

Drugim czynnikiem jest rodzaj wykonywanych czynności oraz czas ich trwania. Jeśli praca jest krótka i rzadka, wówczas można zaopatrzyć pracownika w podstawowy model szelek bhp. Jeśli musi jednak długo w nich przebywać, wówczas, dla zapewnienia mu dostatecznej wygody, należy zakupić szelki z elementami tworzącymi wygodę ich użytkowania, takimi jak podkładki pod uda i plecy czy pas biodrowy. 

Trzecim, równie ważnym aspektem, jest otoczenie, w jakim wykonywane są prace. W przypadku, gdy jest to strefa zagrożona wybuchem bądź strefa, w której znajdują się agresywne substancje chemiczne, a także środowisko, w którym panuje wysoka temperatura, wówczas należy zaopatrzyć się w szelki przystosowane do takich warunków. 

 

Kiedy należy stosować szelki bezpieczeństwa?

Zasady bezpieczeństwa podczas pracy na wysokości, a tym samym zasady stosowania szelek bezpieczeństwa, reguluje Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 roku. Według tego rozporządzenia szelki należy stosować podczas tzw. prac na wysokości, którą nazywa się pracę wykonywaną na powierzchni znajdującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi. 

Prace na wysokości wykonywane są przy okazji różnego typu robót, takich jak:

  • w czasie budowy bądź rozbiórki budynków,
  • przy wykonywaniu izolacji bądź renowacji elewacji,
  • na dachach, 
  • w czasie budowy i remontu mostów, estakad itp.,
  • podczas prac na zbiornikach, silosach,
  • podczas czyszczenia i mycia okien i rynien,
  • przy pielęgnacji i ścince drzew. 

Rys. 4. Szelki bezpieczeństwa z pasem biodrowym i pasami udowymi

Rys. 5. Amortyzator w zastosowaniu
 

W jakich sytuacjach szelki bezpieczeństwa nie są wymagane?

Przepisy określają również, jakie prace są wyłączone z tego zakresu. Nie należą do nich prace na powierzchniach:

  • osłoniętych ze wszystkich stron do wysokości min. 1,5 m ścianami pełnymi bądź z oknami,
  • wyposażonych w inne konstrukcje chroniące przed upadkiem z wysokości.

Kto może stosować szelki bezpieczeństwa?

Sprzęt służący ochronie indywidualnej może być stosowany wyłącznie przez osoby, które zostały do tego przeszkolone. Nie powinny być stosowane przez osoby, których zdrowie może mieć wpływ na powodzenie akcji ratunkowej bądź bezpieczeństwo stosowania szelek bhp. 

Jak często przeprowadzać kontrolę szelek bezpieczeństwa?

Ze względu na powagę pełnionej funkcji stan szelek bezpieczeństwa powinien być regularnie kontrolowany. Przynajmniej raz w roku, po każdych kolejny 12 miesiącach użytkowania musi być wycofany ze stosowania dla przeprowadzenia dokładnego przeglądu okresowego. Podczas przeglądu szuka się wszelkich uszkodzeń, które mają wpływ na działanie szelek – jeśli zostaną znalezione, szelki powinny zostać natychmiast wycofane z użytku aż do momentu ich naprawienia. 

Szelki, które uczestniczyły w powstrzymywaniu spadania, powinny być wycofane z użytku oraz zniszczone. 

 
 
Polski Techniczny Sklep Internetowy